|
و خداوند آفرینش را در ۳۶۵ روز به پایان رسانید و
تا آن روز همه چیز به وجود آمد و هست شد و اینگونه آفرینش خدا
کامل شد.
و از پس آن روز٬ روزی نو فرا رسید . هرمزد روز
ماه فروردین٬ روز مقدس اهورا مزدا٬ زمانی برای از سر گرفته شدن
درخشش خورشید و اعتدال طبیعت٬ روز شادمانی زمین و آسمان و آفتاب٬
روزی سرشار از شوق شکفتن٬ روز آغاز آفرینش٬ بهترین روز سال٬
نوروز.
در اغلب منابع تاریخی از جمله تاریخ طبری٬
شاهنامه، و آثاز بیرونی٬ نوروز منسوب است به دوران جمشید
پیشدادی. گفته شده در این روز جمشید به جنگ دیوان رفت و آنان را
فرمانبردار خود ساخت٬ جمشید در این روز بر تختی از جواهر نشست که
دیوان آن را می بردند و به یک روز راه از دماوند به بابل رسید.
این روز اول فروردین بود و مردم این روز را جشن گرفتند و شادی
کردند.
یکی از امتیازهای نوروز این است که در فروردین
ماه (فرورتیش) واقع شده است و روزی است که انسان آفریده شده و
متعلق به فروهر پاکان است که برای دیدار کسان خود به زمین آمده و
بعد از مدتی به جاهای خود بازمی گردنند . (فروهر از نیروهای مقدس
و معنوی انسان است که پیش از آفرینش در عالم بالا وجود داشته و
هنگام آفرینش انسان در کالبد او داخل شده و او را رشد و ترقی
داده و نگهداری می کند و پس از مرگ انسان دیگر باره با همان پاکی
و تقدس اولی به جای خود باز می گردند)
جشن بزرگ نوروز مسیر طولانی و دشواری را طی کرده
تا امروز بدین شکل به دست ما رسیده است٬ در این نوشتار سعی من بر
آن است که گزیده ای از این مسیر را بیان کنم و مختصری توضیح دهم.
کورش بزرگ موسس شاهنشاهی ایران نخستین حکمرانی
بود که به نوروز جنبه ی رسمی داد و در سال ۵۳۴ پیش از میلاد
دستورالعملی برای آن تدوین نمود . در دوره ی هخامنشیان٬ یازده
روز اول فروردین ویژه ی انجام مراسم نوروز بود. شاه در نخستین
روز سال نو موبدان٬ بزرگان٬ مقامات دولتی و فرماندهان ارشد
نظامی٬ دانشمندان و نمایندگان سرزمین های دیگر را می پذیرفت و
ضمن سپاسگذاری از عنایات خداوند٬ گزارش کارهای سال کهنه و برنامه
های دولت برای سال نو و نظر خویش را بیان می کرد که نصب العین
قرار می گرفت.
داریوش بزرگ که گسترش آیین های نوروزی در جهان
نتیجه تلاش های اوست٬ در مراسم نوروز ۵۱۵ سال پیش از میلاد تصمیم
خود را در زمینه ی ایجاد سنگ نبشته در بیستون — حاوی آرزوها ٬
اندرزها و شرح قلمرو ایران — اعلام کرد که مورخان با توجه به این
سنگ نبشته گفته اند ایران تنها کشور جهان است که سند مالکیت
دارد. پس از افتتاح کاخ های معروف پاسارگاد هر سال جشن های نوروز
پر شکوه تر از قبل برگزار می شد.
در دوران اشکانیان ایام نوروز به پنج روز کاهش
یافته بود اما شاه وقت به تقاضای تنسر (موبد موبدان) روز ششم —
زادروز زرتشت — را به آن اضافه کرد و بدین ترتیب جشن های نوروزی
به شش روز افزایش یافت.
قابل توجه است بدانید که مهستان (اولین پارلمان
جهان) در عهد اشکانیان٬ نخستین جلسه ی خود را در نوروز ۱۷۳ سال
پیش از میلاد با حضور مهرداد اول، شاه وقت، برگزار کرد.
اردشیر پاپکان که در سال ۲۲۶ میلادی سلسله ی
ساسانیان را تأسیس کرده بود٬ در سال ۲۳۰ میلادی از دولت روم که
در جنگ با ایران شکست خورده بود خواست که نوروز ایرانی را به
رسمیت بشناسد و سنای روم نیز آن را پذیرفت و از آن پس نوروز ما
در قلمرو روم به نام lupercal معروف شد.
در طول حکومت ساسانیان اهمیت نوروز افزایش یافت.
نوروز نه تنها یک عید ملی بود بلکه ایام تمیز کردن محیط زیست٬
پوشیدن لباس نو٬ نمیز کردن بدن٬ استغفار از گناهان٬ دلجویی از
پیرا ٬ تجدید دوستی ها و استحکام خانواده و بیرون کردن افکار بد
و پلیدی ها از روح و روان به شمار می آمد. در این عهد تشریفات
نوروزی مفصل شد٬ از جمله روشن کردن آتش روی بام ها در شب نوروز
به منظور سوزاندن پلیدی ها که اینک این رسم به روشن کردن شمع سر
سفره هفت سین تبدیل شده است.
پس از یورش تازیان به ایران٬ تا مدت ها مراسم
نوروز به صورت مخفیانه و خانوادگی برگزار می شد٬ اما با گذشت
زمان کوتاهی بار دیگر ایرانیان توانستند با هوش و ذکاوت بی
اندازه شان نوروز را به همان شکل گذشته برگزار کنند.
در دوره ی سامانیان٬ امیر اسمائیل
سامانی٬ پادشاهی که به تجدید حیات زبان فارسی و فرهنگ ایرانی کمک
فراوانی کرد٬ در سال ۸۹۲ میلادی از ریاضیدانان خراسان خواست که
تقویم ساسانی را دوباره بازنویسی کنند تا نوروز در ساعت درست خود
(هنگام عبور خورشید از استوا) آغاز شود و حلول سال دقیق باشد.
این آرزو سال ها بعد توسط عمر خیام تحقق یافت و
تقویم هجری خورشیدی و لحظه ی دقیق حلول سال نو تهیه شد. ملک شاه
سلجوقی که عمر خیام نیشابوری در دوران حکومت او تقویم خورشیدی را
تنظیم کرده بود از همان روز فرمان رسمی رعایت آن را داد.
حمله ی مغول ها به ایران زمین بار دیگر نوروز را
برای مدتی خانه نشین کرد و باز تاریخ تکرار شد و کوتاه زمانی بیش
طول نکشید که بار دیگر ایرانیان توانستند با همان ذکاوت مثال
زدنی خود٬ نوروز را از کنج خانه هاشان به بیرون کشند.
در سال ۱۵۹۷ میلادی٬ شاه عباس صفوی آیین نوروز را
در عمارت نقش جهان اصفهان در حضور نمایندگان کشورهای جهان برگزار
کرد و در آن روز طی نطقی تاریخی٬ اصفهان را پایتخت جاودانه ی
تاریخ نامید.
نادر شاه نیز در سال ۱۷۳۹ مراسم نوروز را در کاخ
شاه جهان هندوستان برگزار کرد.
کریم خان زند نیز پس از اعلام پایتختی شیراز٬ از
سال ۱۷۶۱ میلادی به بعد هر سال سلام نوروزی را در عمارتی که
امروز "موزه پارس" نامیده می شود برگزار می کرد.
ذکر مصیبتی که بر فرهنگ و هویت ایرانی ما در
دوران قاجار روا داشته شده تنها می تواند تاسف برانگیز باشد.
سردار سپه و پسرش محمدرضا شاه نیز که با جعل صفت "پهلوی" سعی
داشتند برای خود ریشه ی ایرانی بتراشند و نسب خود را به
هخامنشیان متصل کنند٬ تنها از آیین های نوروز استفاده ی ابزاری
می کردند تا خود را مدافع عظمت ایران نشان دهند.
و به نظر من آنچه پس از انقلاب سال ۵۷ تا به
امروز بر سر فرهنگ و دین و آیین ما آمده به تنهایی می تواند یک
ملت را با همه تاریخ اش نابود کند و جای تعجحب است که چه رازی در
"نوروز"٬ این جشن بزرگ باستانی نهفته است که با این همه بلایا
همچنان پرشکوه تر از همیشه در وجود تک تک ما جریان دارد.
در پایان بهتر دیدم خلاصه ای از برخی مراسم نوروز
را به طور خلاصه برای شما بنویسم.
روشن کردن آتش بر بام خانه ها در هفت روز پایانی
سال
در هفته ی آخر سا ٬ رسم بر این بود که بر بام
خانه ها آتش روشن کنند و نگذارند آتش خاموش شود تا این شعله های
اهورایی راهنمایی باشد برای فروهرهای نیاکان. در زمان هخامنشیان
رسم بر این شد که این آتش را به سه قسمت تقسیم می کردند به نام
سه فرشته مقرب خدا (آسمان٬ آذر٬ آبان) و پس از آن آتش را به نام
امشاسپندان به هفت قسمت تقسیم می کردند و بر آنها نیایش می
خواندند.
متأسفانه پس از حمله ی اعراب٬ رسم اشتباهی از
آنان وارد ایران شد و با جشن آتش ایرانیان ترکیب شد و "چهارشنبه
سوری" نام گرفت. اعراب جاهلیت روز چهارشنبه را نحس می شمردند و
برای همین در این روز آتش روشن می کردند و برای رفع این نحسی از
روی آتش می پریدند. در حالی که ما در ایران پیش از حمله ی اعراب
چیزی به نام هفته نداشتیم و لذا رسمی به نام چهارشنبه سوری کاملا
بی معناست و جالب آنکه در فرهنگ ما ایرانیان٬ پریدن از روی آتش
نوعی بی حرمتی نسبت به آن است. همه ی اینها در حالی ست که اغلب
مردمان فکر می کنند "چهارشنبه سوری" نیز به قدمت نوروز است و از
نیاکان ما برایمان مانده است.
خانه تکانی نوروز
ایرانیان دیرین بر این عقیده بودند که فروهر های
مردگان روز اول به خانه و کاشانه ی خود سرازیر می شوند و از خانه
و هفت سین و خوردنی ها دیدن می کنند و بر بازماندگان واجب است
طوری عمل کنند که فروهر گذشتگان با شادکامی به جای خود بازگردند.
سفره ی هفت سین
این سفره به عدد هفت امشاسپند ( هرمزد، بهمن،
اردیبهشت، شهریور، سپندارمزد، خورداد، امرداد) و به نیت یاری
جستن از آنان در سال نو چیده می شود.
روز ششم فروردین، خرداد روز، جشن بزرگ میلاد اشو
زرتشت
یکی از مهمترین روزهای نوروز٬ روز ششم یا خرداد
روز است٬ روز تولد اشو زرتشت پیامبر بزرگ ایرانی. در کتب پهلوی
درباره ی این روز اینگونه نقل شده است: در این روز در پیکر مردم
جان و جنبش به وجود آمد؛ ایران زمین در چنین روزی پیدایی یافت؛
کیومرث دیو آرزو را کشت؛٬ نخستین جفت بشر (مشیه و مشیانه) چون دو
ساقه ی ریواس از زمین رستند؛٬ هوشنگ پیشدادی در این روز به
پیدایی آمد؛ تهمورث اهریمن را به بند کشید؛ جمشید جهان را بی مرگ
و مردمان را همیشه جوان کرد و زرتشت در این روز برای اولین بار
مورد وحی اهورامزدا قرار گرفت.
روز سیزدهم فروردین (تیر روز فروردین ماه)
در این روز جمشید به پاس نوروز و برای شکرگزاری
نعمت های آفریدگار٬ در صحرایی سبز و خرم خیمه بر پا می کرد و
بارعام می داد و این رسم هر سال ادامه می یافت و امروزه نیز
همچنان جزئی جدانشدنی از شادی های نوروز است.
سبزه گره زدن در روز سیزدهم نوروز
گفته شده است مشیه و مشیانه که دختر و پسر دو
قلوی کیومرث بودند در روز سیزدهم فروردین برای اولین بار در جهان
با هم ازدواج نمودند. در آن زمان چون عقد و نکاهی شناخته شده
نبود آن دو به وسیله ی گره زدن دو شاخه مو٬ پایه ی ازدواج خود را
بنا نهادند و چون ایرانیان باستان از این راز به خوبی آگاهی
داشتند داستان آن را سینه به سینه محفوظ نگه داشتند تا به
امروز که این مراسم همچنان ادامه دارد.
آری٬ اینچنین است نوروز بزرگ و جاودانه ایرانیان.
و آنچه گفتم تنها گزیده ای کوتاه از عظمت و شکوه این جشن باستانی
بود؛ به امید روزهایی نو برای ایران و همه ایرانیان.
زمان تحویل سال 1386
ايران:
چهارشنبه 21 مارچ ساعت 3 و 37 دقيقه و 26 ثانيه
صبح
تورنتو و شرق آمريكا:
سه شنبه 20 مارچ ساعت 7 و 7 دقيقه و 26 ثانيه بعدازظهر
ونكوور و غرب آمريكا:
سه شنبه 20 مارچ ساعت 4 و 7 دقيقه و 26 ثانيه بعدازظهر
سال 1386 مبارک باد
|
